Hacı Kemalettin Camii

Rumelihisarı'nın sahil yoluyla iç içe geçmiş çarşı dokusunda bulunan cami, alt katındaki dükkânlar nedeniyle ilk bakışta alışılmış bir mahalle camisinden farklı görünür. Üst kattaki ibadet mekânı ve minaresi, çevresindeki kıyı yapılarının üzerinde yükselir.

Hacı Kemalettin Camii Tarihi

Hacı Kemalettin Camii'nin geçmişi 1649 yılında yaptırılan ahşap bir mescide uzanır. İlk banisi Hacı Kemalettin hakkında ayrıntılı biyografik bilgi bulunmamaktadır. Mescit, Rumelihisarı İskelesi çevresindeki yerleşimin ibadet ihtiyacını karşılıyordu.

İlk yapı bir yangında zarar gördü. 1746 yılında Sultan I. Mahmud'un emriyle daha büyük ve kâgir bir cami olarak yeniden inşa edildi. Bugünkü yapının temel mimari karakteri bu yenileme dönemine dayanır.

19. yüzyılda Sultan II. Mahmud döneminde camiye yeni bölümler eklendi. Ahşap son cemaat yeri ve kadınlar mahfili genişletilerek ibadet alanının kullanım düzeni değiştirildi. Yapının hünkâr mahfili ve çevresindeki ahşap bölümler de farklı dönemlerde müdahaleler geçirdi.

Cami, Cumhuriyet döneminde 1940 yılında onarıldı. Bu çalışmalarda minaresinin yenilendiği tarihî mimarlık kayıtlarında belirtilmektedir.

Zaman içinde taş, tuğla ve ahşap bölümlerinde yıpranmalar meydana geldi. 2019 yılında başlayan kapsamlı restorasyonda taşıyıcı sistem güçlendirildi; taş yüzeyler, ahşap elemanlar, kalem işi süslemeler ve minare üzerinde koruma çalışmaları yapıldı.

2021 yılında tamamlanan restorasyonun ardından cami, 24 Eylül 2021 tarihinde düzenlenen törenle yeniden ibadete açıldı. Çalışmalar, Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yürütüldü.

Hacı Kemalettin Camii Mimari Özellikleri

Hacı Kemalettin Camii, fevkani olarak adlandırılan, ibadet mekânı alt katın üzerinde yükseltilmiş Osmanlı camilerinden biridir. İlk mimarının kimliği bilinmemektedir.

Yapının alt katında taş ve tuğladan örülmüş duvarlarla oluşturulan tonozlu dükkânlar bulunur. Üst katta ise ana ibadet mekânı, son cemaat yeri ve mahfil bölümleri yer alır. Bu düzen, caminin dar kıyı yerleşimindeki alanı farklı işlevlerle değerlendirmesini sağlamıştır.

Caminin duvarlarında taş ve tuğlanın birlikte kullanıldığı almaşık örgü görülür. Ahşap çatısı kiremit kaplıdır. Büyük kubbeli selatin camilerinden farklı olarak daha sade ve yatay bir yapı kütlesine sahiptir.

Taş minaresi, Rumelihisarı sahilindeki caminin uzaktan tanınmasını sağlayan önemli mimari unsurdur. Yapının ahşap son cemaat yeri ve kadınlar mahfili, 19. yüzyıldaki değişikliklerin izlerini taşır.

İç mekânda ahşap işçiliği ve kalem işi süslemeler bulunur. 2019-2021 restorasyonunda bu bezemelerin korunması ve önceki müdahalelerden kaynaklanan bozulmaların giderilmesi amaçlanmıştır.

Caminin güney tarafındaki Hacı Kemalettin ve ailesiyle ilişkilendirilen hazire, yapının tarihî çevresinin bir parçasıdır.

Hacı Kemalettin Camii'nin Altında Neden Dükkânlar Bulunuyor?

Hacı Kemalettin Camii'ni Rumelihisarı'ndaki diğer ibadet yapılarından ayıran en önemli özellik, alt katındaki tonozlu ticaret mekânlarıdır.

Osmanlı şehirlerinde bazı camiler, alt katları dükkân veya hizmet alanı olarak kullanılabilecek biçimde inşa ediliyordu. Bu düzen, özellikle kıyı boyunca yerleşimin dar olduğu bölgelerde yapı alanının verimli kullanılmasını sağlıyordu.

Rumelihisarı İskelesi çevresindeki Hacı Kemalettin Camii de üstte ibadet, altta ticaret işlevini bir araya getiren örneklerden biridir. Tarihî kaynaklarda alt bölümün yedi kemerli açıklıktan oluştuğu belirtilmektedir.

Bu mekânlar sonraki dönemlerde farklı ticari amaçlarla kullanılmıştır. Yapının bazı bölümlerinin geçmişte kayıkhane olarak değerlendirildiğine ilişkin anlatılar bulunsa da özgün kullanımın bütün ayrıntıları kesinleşmiş değildir.

Bugün caminin çarşıyla bütünleşen görünümü, bu çok işlevli mimari düzenin sonucudur.

Hacı Kemalettin Camii Neden İskele Camii Olarak Bilinir?

Hacı Kemalettin Camii'nin alternatif adlarından biri İskele Camiidir. Bu isim, yapının Rumelihisarı İskelesi'nin hemen yakınında bulunmasından kaynaklanır.

Yapı, sahil çarşısının içinde yer alması nedeniyle Çarşı Camii olarak da anılmaktadır. Her iki ad da caminin bulunduğu çevreyle ilişkisini yansıtır.

Hacı Kemalettin adı ise 1649 yılında ilk ahşap mescidi yaptıran kişiden gelir. Sultan I. Mahmud'un 1746 yılındaki yeniden inşasına rağmen baninin adı kullanılmaya devam etmiştir.

Hacı Kemalettin Camii Ziyarete Açık mı?

Hacı Kemalettin Camii, 2021 yılındaki restorasyonun ardından yeniden ibadete açılmıştır. Günümüzde müze değil, aktif ibadet yapısı olarak kullanılmaktadır.

İbadet düzenine dikkat edilerek ziyaret edilebilir. Özellikle namaz saatlerinde cemaatin kullanımına öncelik verilmelidir.

Rumelihisarı İskelesi ve sahil çarşısına yakın konumu sayesinde caminin dış mimarisi karadan da kolayca incelenebilir.

Hacı Kemalettin Camii Yatla Görülebilir mi?

Hacı Kemalettin Camii, İstanbul Boğazı'nın Avrupa yakasında, Sarıyer ilçesinin Rumelihisarı semtinde, Rumelihisarı İskelesi yakınında ve sahil yolunun kara tarafında bulunur. Bu nedenle Rumelihisarı kıyısından geçen yat turlarında bulunduğu bölge denizden görülebilir.

Denizden bakıldığında caminin minaresi, kiremit çatısı ve yükseltilmiş yapı kütlesi uygun görüş açılarında fark edilebilir. Ancak sahil yolundaki yapılar ve kıyıdaki ağaçlar nedeniyle alt katındaki tonozlu dükkânların tamamı denizden açık biçimde görülemeyebilir.

Caminin yakınındaki Rumeli Hisarı ve Rumelihisarı İskelesi, yapının konumunu anlamayı kolaylaştırır. Özellikle caminin çarşıyla bütünleşen fevkani mimarisini ayrıntılı biçimde incelemek için karadan bakış daha uygundur.

Hacı Kemalettin Camii, Rumelihisarı ve Bebek kıyılarını kapsayan İstanbul yat kiralama güzergâhlarında bulunduğu sahil kesimiyle görülebilen tarihî yapılardan biridir. Ancak caminin bütün mimari ayrıntılarının her yat turundan görülebileceği düşünülmemelidir.