Ethem Pertev Yalısı

Kanlıca sahilindeki yapı, açık renkli ahşap cephesi, ince işçilikli balkon korkulukları ve çatı katındaki cihannümasıyla çevresindeki yalılardan ayrılır. Özellikle denize dönük cephesindeki süslemeler, Süslü Yalı adının neden yerleştiğini açıkça gösterir.

Ethem Pertev Yalısı Tarihi

Ethem Pertev Yalısı'nın 1857-1860 yılları arasında inşa edildiği düşünülmektedir. Yapının ilk sahibi olarak Saraylı Fatma Hanım'ın adı geçer. Bazı anlatılarda Fatma Hanım'ın Sultan Abdülmecid'in saray çevresinden olduğu belirtilse de bu ilişkinin ayrıntıları kesin olarak belgelenmiş değildir.

Yalı, ilk döneminde harem ve selamlık olarak kullanılan iki ayrı yapıdan oluşuyordu. Ana bina deniz kıyısında, daha küçük selamlık ise bahçenin diğer ucunda yer alıyordu. Bu yerleşim, Osmanlı dönemindeki büyük aile konutlarının yaşam düzenini yansıtıyordu.

20. yüzyılın başlarında yapı, eczacı Ethem Pertev Bey'in adıyla anılmaya başladı. Mülkiyetin ne zaman ve hangi koşullarda el değiştirdiğine ilişkin kaynaklar farklı bilgiler vermektedir. Bazı yayınlarda 1905 yılında kiralama, bazılarında ise 1908 yılı civarında satın alma bilgisi bulunmaktadır.

1910 yılında yalının deniz cephesinde önemli bir değişiklik yapıldı. Daha önce kazıklar üzerinde duran yapının alt bölümü dolduruldu ve ön cepheye arabesk süslemeli bir balkon eklendi. Bugün yalının en çok tanınan mimari ayrıntılarından biri olan bu balkon, ilk inşa dönemine ait değildir.

Yalı sonraki yıllarda farklı ailelerin mülkiyetine geçti. Tarihî konut işlevini sürdürürken çeşitli bakım ve yenileme çalışmaları geçirdi.

1971 yılında korunması gerekli tarihî yapı olarak tescil edildi. Harem ve selamlık bölümleri ayrı koruma kayıtlarıyla değerlendirildi.

2015 yılında Boğaz'da seyreden bir kuru yük gemisinin çarpması sonucu yapının deniz cephesinde hasar meydana geldi. Sonraki onarımlarla tarihî görünümünün korunması amaçlandı.

Ethem Pertev Yalısı Mimari Özellikleri

Ethem Pertev Yalısı, geleneksel Osmanlı konut planıyla arabesk ve eklektik cephe süslemelerini birleştiren ahşap bir sahil yapısıdır. Mimarisinde Viktoryen ve Koloniyal üslupları hatırlatan ayrıntılar da görülür. Özgün mimarının kimliği bilinmemektedir.

Yalının Kanlıca yönündeki ana binası, kayıkhaneler üzerinde yükselen iki katlı ahşap harem yapısıdır. Deniz tarafında odalar, arka tarafta ise servis mekânları bulunur. Üst katta sofa ve bu sofaya açılan odalar yer alır.

Yapının alt bölümünde iki ayrı kayıkhane bulunur. Kayıkhanelerin denize açılan kapıları vardır ve üst kattaki yaşam alanlarından bağımsız olarak düzenlenmiştir. Bu özellik, Boğaz kıyısındaki konutların deniz ulaşımıyla kurduğu doğrudan ilişkiyi gösterir.

Deniz cephesinin en dikkat çekici unsuru, 1910 yılında eklenen arabesk süslemeli ahşap balkondur. İnce işçilikli korkulukları ve dekoratif ayrıntıları, yapının Süslü Yalı olarak tanınmasını sağlamıştır.

Geniş saçaklı çatı, ahşap kaplamalar, düzenli pencere sıraları ve çatı katındaki cihannüma, ana yapının diğer belirgin özellikleridir.

Bahçenin diğer ucunda bulunan tek katlı selamlık binası, ana yalıyla benzer mimari karaktere sahiptir. Beton servis katı üzerinde yükselen bu bölüm 1992 yılında yenilenmiştir ve günümüzde ana yapıdan bağımsız olarak değerlendirilmektedir.

Ethem Pertev Yalısı Neden Süslü Yalı Olarak Bilinir?

Ethem Pertev Yalısı'nın en tanınan diğer adı Süslü Yalıdır. Bu isim, özellikle deniz cephesindeki ince işçilikli ahşap balkon ve dekoratif süslemelerden kaynaklanır.

Yalının ilk yapıldığı dönemde bu balkon bulunmuyordu. 1910 yılındaki değişikliklerle eklenen arabesk bezemeli balkon, yapının görünümünü belirgin biçimde değiştirdi.

Balkon korkuluklarındaki ince ahşap işçiliği, hareketli cephe düzeni ve çatı ayrıntıları, yalının geleneksel Boğaziçi konut mimarisinden farklılaşmasını sağladı.

Yapının Saraylı Hanım Yalısı olarak da bilinmesi ise ilk sahibi olduğu düşünülen Fatma Hanım ile ilişkilidir. Böylece yalı, farklı dönemlerde hem sahiplerinin isimleri hem de mimari özellikleriyle anılmıştır.

Ethem Pertev Bey Kimdir?

Yalıya adını veren Ethem Pertev Bey, Osmanlı'nın son dönemi ile Cumhuriyet'in ilk yıllarında faaliyet gösteren eczacılardan biridir. Özellikle kendi adıyla anılan eczacılık ürünleriyle tanınmıştır.

Ethem Pertev Bey'in adı, Pertev Kremi ve Pertev Şurubu gibi ürünlerle ilişkilidir. Bu ürünler, Türkiye'de eczacılık ve ilaç üretiminin geliştiği erken dönemlerin tanınan ticari isimleri arasında yer almıştır.

Kanlıca'daki yalının onun adıyla anılması, yapının 20. yüzyıl başlarındaki kullanım ve sahiplik geçmişinden kaynaklanmaktadır.

Ethem Pertev Yalısı'na Gemi Çarptı mı?

2015 yılında Boğaz'da seyreden bir kuru yük gemisi Ethem Pertev Yalısı'na çarparak hasara neden oldu. Kazanın gemide meydana gelen dümen arızasıyla ilişkili olduğu haberlerde aktarıldı.

Çarpma özellikle yapının denize bakan bölümünü etkiledi. Olayda can kaybı bildirilmedi.

Yalı daha sonra onarım çalışmalarından geçirildi. Bu kaza, Boğaz kıyısındaki tarihî ahşap yapıların yoğun gemi trafiği karşısında karşılaşabildiği risklerin somut örneklerinden biri oldu.

Ethem Pertev Yalısı Ziyarete Açık mı?

Ethem Pertev Yalısı özel konut niteliğindedir ve halka açık bir müze değildir. Bu nedenle iç mekânları turistik amaçla serbestçe gezilemez.

Yalının dış cephesi, Kanlıca sahilindeki uygun görüş noktalarından ve İstanbul Boğazı üzerinden görülebilir. Özellikle süslü balkon ve ahşap cephe ayrıntıları deniz tarafından daha açık biçimde fark edilir.

Ethem Pertev Yalısı Yatla Görülebilir mi?

Ethem Pertev Yalısı, İstanbul Boğazı'nın Anadolu yakasında, Beykoz ilçesinin Kanlıca semtinde, Barış Manço Caddesi boyunca uzanan kıyı hattında yer alır. Bu nedenle Kanlıca sahilinden geçen yat turlarında denizden görülebilir.

Denizden bakıldığında yalının işlemeli ahşap balkonu, açık renkli cephesi, çatı katındaki cihannüması ve kayıkhane bölümleri birlikte fark edilir. Özellikle Süslü Yalı adını veren balkonun ayrıntıları, yapının kıyıdan görünümünde öne çıkar.

Yalının harem ve selamlık bölümlerinin ayrı yapılar halinde düzenlenmesi de geleneksel Boğaziçi konut yaşamını anlamak açısından önemlidir. Ancak bu bölümlerin tamamı denizden aynı açıklıkta görülemeyebilir.

Ethem Pertev Yalısı, Kanlıca ve Anadolu Hisarı kıyılarını kapsayan İstanbul yat kiralama güzergâhlarında görülebilen tarihî yapılardan biridir. Ancak her Boğaz turu bu bölgeye uzanmadığından görülmesi seçilen rotaya bağlıdır. Özel konut olması nedeniyle denizden görülmesi, rıhtımına yanaşma veya yapıya giriş hakkı sağlamaz.