İstepan Yalısı

Yeniköy'ün Köybaşı Caddesi üzerindeki tarihî sahilhaneleri arasında yer alan yapı, farklı yüksekliklerdeki katları ve köşe balkonunun üzerinde yükselen sekizgen kule biçimli bölümüyle dikkat çeker. Geleneksel Boğaz yalılarındaki sade ve simetrik cephe anlayışından farklı olarak hareketli bir mimari düzene sahiptir.

İstepan Yalısı Tarihi

İstepan Yalısı'nın kesin yapım yılı ve ilk yaptıranı bilinmemektedir. Mimari özellikleri nedeniyle 19. yüzyıl Boğaziçi konutları arasında değerlendirilen yapının bilinen ilk sahibi, Çaycı İstepan adıyla tanınan Ermeni bir tüccardır. İstepan'ın yalıyı kendisinin mi yaptırdığı yoksa daha önceki bir sahibinden mi satın aldığı kesinleşmemiştir.

Yalı daha sonra Prof. Dr. Hulusi Behçet tarafından satın alındı. Türkiye'de dermatoloji alanının gelişmesinde önemli rol oynayan Behçet, 1937 yılında kendi adıyla anılacak hastalığın klinik özelliklerini bilim dünyasına tanıttı.

Hulusi Behçet'in 1948 yılında vefat etmesinin ardından yapı mirasçılarına geçti. 1991 yılında Necati Aslan tarafından satın alınan yalı, sonraki yıllarda da özel konut niteliğini korudu.

1971 yılında Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu tarafından 116 koruma numarasıyla tescil edilen yapı, Yeniköy kıyısındaki tarihî mimari mirasın korunan örnekleri arasında yer almaktadır.

Yalı, 2000'li yıllarda bakım ve restorasyon çalışmalarından geçti. Özellikle kıyıdaki rıhtımın güçlendirilmesine yönelik müdahaleler yapıldığı aktarılmaktadır.

Son yıllarda yüksek bedelli satış ilanlarıyla yeniden gündeme gelen yapı, tarihî konut kimliğini sürdürmektedir.

İstepan Yalısı Mimari Özellikleri

İstepan Yalısı, geometrik İstanbul Art Nouveau'sunun Boğaz kıyısındaki dikkat çekici örneklerinden biridir. Özgün mimarının kimliği güvenilir kaynaklarda belirlenememiştir.

Yapı, kâgir bir servis katı üzerinde yükselir; bir bölümü üç, diğer bölümü iki katlıdır. Kat yüksekliklerinin farklılaşması, yalının dış cephesine alışılmışın dışında hareketli bir görünüm kazandırır.

Deniz cephesindeki en belirgin mimari ayrıntı, köşesi pahlanmış balkonun üzerinde yükselen sekizgen kule biçimli bölümdür. Bu çıkma, yalının kıyıdan ve denizden kolayca ayırt edilmesini sağlar.

Balkon korkuluklarındaki dekoratif motifler, kıvrımlı ve kafesli giriş kapısı ile kara cephesindeki basık kemerli pencere, yapının Art Nouveau karakterini yansıtan diğer özelliklerdir.

Yalının geleneksel sahilhanelerden ayrılan bir başka yönü, simetrik bir cephe yerine farklı mimari parçaların birlikte kullanılmasıdır. Balkonlar, pencere biçimleri ve kule görünümlü çıkma, yapının genel kütlesini hareketlendirir.

İç mekânlarda geniş salonlar ve konut odaları bulunmaktadır. Ancak tarihî iç dekorasyonun ne kadarının özgün biçimde korunduğuna ilişkin ayrıntılı bilgi sınırlı olduğundan, günümüzdeki bütün süslemeleri ilk inşa dönemine ait kabul etmek doğru değildir.

İstepan Yalısı ve Dr. Hulusi Behçet

İstepan Yalısı'nın tarihindeki en önemli isimlerden biri, Türk dermatolog Prof. Dr. Hulusi Behçet'tir. Yalının Dr. Hulusi Behçet Yalısı olarak da anılması, onun burada yaşamış olmasından kaynaklanır.

1889 yılında doğan Hulusi Behçet, deri ve zührevi hastalıklar alanında çalışmalar yürüttü. 1937 yılında ağız ve genital bölgede tekrarlayan yaralar ile göz iltihabı arasındaki ilişkiyi tanımlayan bilimsel çalışmasını yayımladı.

Bu klinik tablo daha sonra uluslararası tıp literatüründe Behçet hastalığı adıyla tanındı. Hulusi Behçet, 1948 yılında İstanbul'da hayatını kaybetti.

Yalının onun konutu olarak kullanılmış olması, yapıyı yalnızca mimari açıdan değil, Türkiye'nin bilim tarihi bakımından da dikkat çekici hale getirir.

İstepan Yalısı Neden Bu İsimle Anılıyor?

Yalının adı, bilinen ilk sahibi olan Çaycı İstepan'dan gelir. İstepan'ın ticaretle uğraştığı bilinmekle birlikte yapının inşasını doğrudan onun üstlendiğini gösteren kesin bir kayıt bulunmamaktadır.

Daha sonraki sahipleri nedeniyle yapı, Dr. Hulusi Behçet Yalısı ve Necati Aslan Yalısı adlarıyla da anılmıştır.

Buna rağmen İstepan Yalısı adı tarihî yapı kayıtlarında kullanılmaya devam etmiştir. Bu durum, Boğaz kıyısındaki birçok konutta olduğu gibi, farklı sahiplik dönemlerinin aynı yapıya birden fazla isim kazandırdığını gösterir.

İstepan Yalısı Ziyarete Açık mı?

İstepan Yalısı özel mülkiyettedir ve halka açık bir müze değildir. İç mekânları ve özel kullanım alanları turistik amaçla serbestçe gezilemez.

Yalının dış cephesi, Yeniköy sahilindeki uygun kamusal görüş noktalarından ve İstanbul Boğazı üzerinden görülebilir. Özellikle deniz tarafındaki balkon ve sekizgen kule biçimli çıkma, yapının ayırt edici mimari özellikleridir.

İstepan Yalısı Yatla Görülebilir mi?

İstepan Yalısı, İstanbul Boğazı'nın Avrupa yakasında, Sarıyer ilçesinin Yeniköy semtinde, Köybaşı Caddesi boyunca uzanan kıyı hattında yer alır. Bu nedenle Yeniköy sahilinden geçen yat turlarında denizden görülebilir.

Denizden bakıldığında yalının farklı yüksekliklerdeki yapı bölümleri, balkon korkulukları, düzenli olmayan cephe kurgusu ve sekizgen kule biçimli çıkması birlikte fark edilir. Özellikle bu köşe bölümü, yalının Art Nouveau mimarisini çevresindeki diğer tarihî sahilhanelerle karşılaştırmayı kolaylaştırır.

İstepan Yalısı, Yeniköy kıyılarını kapsayan İstanbul yat kiralama güzergâhlarında görülebilen tarihî yapılardan biridir. Ancak kısa Boğaz turlarının tamamı Yeniköy'e kadar uzanmadığından görülmesi seçilen rotaya bağlıdır. Özel mülkiyet olması nedeniyle denizden görülmesi, rıhtımına yanaşma veya yapıya giriş hakkı sağlamaz.