Yusuf Ziya Paşa Köşkü, İstanbul'un Sarıyer ilçesinde, Rumelihisarı kıyısında bulunan ve Perili Köşk adıyla da tanınan tarihî bir yapıdır. Mısır Hıdivi Abbas Hilmi Paşa'nın başyaveri Yusuf Ziya Paşa tarafından 1910'lu yıllarda yaptırılmaya başlanmış, ancak Birinci Dünya Savaşı nedeniyle inşaatı tamamlanamamıştır. 1995-2000 yılları arasında yenilenen köşk, günümüzde Borusan Holding'in yönetim merkezi ve hafta sonları ziyarete açık Borusan Contemporary çağdaş sanat mekânı olarak kullanılmaktadır.
Fatih Sultan Mehmet Köprüsü'nün kuzeyinde, Boğaz'a hâkim bir yamaçta yükselen köşk, kırmızı tuğlalı cephesi, farklı yüksekliklerdeki kütleleri ve kuleyi andıran bölümleriyle dikkat çeker. Çevresindeki yeşilliklerin arasından görülen yapı, geleneksel Boğaz yalılarından farklı olarak Avrupa şatolarını hatırlatan bir görünüme sahiptir.
Yusuf Ziya Paşa Köşkü Tarihi
Yusuf Ziya Paşa Köşkü'nün yapımına 1910'lu yılların başında başlandı. Köşkü yaptıran Yusuf Ziya Paşa, dönemin Mısır Hıdivi Abbas Hilmi Paşa'nın başyaveri olarak görev yapıyordu. Yapı, Paşa ve ailesinin konutu olarak tasarlanmıştı.
Ancak 1914 yılında Birinci Dünya Savaşı'nın başlaması inşaatın seyrini değiştirdi. Yapımda çalışan ustaların askere alınmasıyla çalışmalar durdu ve köşkün üst katları tamamlanamadı. Yusuf Ziya Paşa, eşi Nebiye Hanım ve ailesiyle birlikte yapının kullanılabilir bölümlerinde yaşamaya devam etti.
Yusuf Ziya Paşa'nın 1926 yılında vefat etmesinden sonra köşk aile tarafından kullanılmayı sürdürdü. Tamamlanmamış katları ve uzun süre boş kalan bölümleri nedeniyle yapı, çevrede Perili Köşk adıyla tanınmaya başladı.
1993 yılında el değiştiren köşk, 1995-2000 yılları arasında mimar Hakan Kıran tarafından yürütülen kapsamlı restorasyon ve yeniden işlevlendirme çalışmalarıyla tamamlandı. Tarihî dış görünümü korunurken iç mekânları çağdaş kullanım ihtiyaçlarına göre düzenlendi.
2007 yılında Borusan Holding'in yönetim merkezi olarak kullanılmaya başlanan yapı, 17 Eylül 2011'den itibaren Borusan Contemporary adıyla hafta sonları çağdaş sanat sergilerine ev sahipliği yapmaya başladı. Böylece uzun yıllar tamamlanamayan bir aile konutu, iş ve sanat yaşamını bir araya getiren bir yapıya dönüştü.
Yusuf Ziya Paşa Köşkü Mimari Özellikleri
Yusuf Ziya Paşa Köşkü, kırmızı tuğla kaplamaları, taş mimari ayrıntıları ve şatoyu andıran kütle düzeniyle Boğaz kıyısındaki diğer tarihî konutlardan ayrılır. Yapının özgün mimarının kimliği güvenilir kaynaklarda kesin olarak belirtilmemektedir.
İlk tasarımında teraslar dışında yaklaşık dört buçuk katlı olan köşk, 1995-2000 yıllarındaki yenileme çalışmalarıyla genişletilerek on katlı bir yapıya dönüştürüldü. Boğaz'a bakan cephesindeki kule biçimli çıkmalar, farklı boyutlardaki pencereler ve dik çatı düzeni, yapının karakteristik görünümünü oluşturur.
Restorasyon sırasında dış cephedeki taş ve tuğla kaplamalar özgün mimariye uygun biçimde tamamlandı. Cephe için İngiltere'den getirilen tuğlalar kullanılırken iç mekânlarda betonarme taşıyıcı sistemle çağdaş çalışma ve sergi alanları oluşturuldu.
Yapının iç düzeninde ofisler, sergi salonları ve ziyaretçi alanları bulunur. Üst katlarındaki teraslar, Boğaz'ın farklı yönlerine açılan geniş görüş açılarına sahiptir. Tarihî dış cepheyle modern iç mekânların bir arada bulunması, köşkün bugünkü mimari kimliğinin temel özelliğidir.
Yusuf Ziya Paşa Köşkü Neden Perili Köşk Olarak Anılıyor?
Yusuf Ziya Paşa Köşkü'nün en çok merak edilen özelliği, halk arasında kullanılan Perili Köşk adının nereden geldiğidir.
Birinci Dünya Savaşı nedeniyle inşaatın yarım kalması, köşkün ikinci ve üçüncü katlarının uzun yıllar boş kalmasına yol açtı. Bu katlarda rüzgârın oluşturduğu uğultuların çevrede çeşitli söylentilere neden olduğu ve yapının bu yüzden Perili Köşk olarak anılmaya başlandığı anlatılır.
Bir başka rivayete göre ise köşkte yaşayan çok güzel bir genç kızın burada hayatını kaybetmesi, yapının bu isimle anılmasına neden olmuştur. Ancak bu anlatı tarihî olarak doğrulanmış bir olay değil, köşkle ilişkilendirilen halk söylentilerinden biridir.
Bugün Perili Köşk adı, yapının resmî tarihçesinde ve Borusan Contemporary'nin tanıtımlarında da kullanılmaktadır.
Yusuf Ziya Paşa Köşkü Ziyarete Açık mı?
Yusuf Ziya Paşa Köşkü, Borusan Contemporary kapsamında cumartesi ve pazar günleri 10.00-19.00 saatleri arasında ziyarete açıktır. Son ziyaretçi kabulü saat 18.00'de yapılmaktadır.
Hafta içi Borusan Holding'in yönetim merkezi olarak kullanılan yapı, hafta sonları çağdaş sanat sergilerine ve çeşitli kültürel etkinliklere ev sahipliği yapar. Ziyaretçiler belirlenen sergi alanlarını gezebilir ve koleksiyondaki eserleri inceleyebilir.
Sergi programları, bilet ücretleri ve ziyaret koşulları değişebildiğinden güncel bilgilerin Borusan Contemporary'nin resmî internet sitesinden kontrol edilmesi önerilir.
Yusuf Ziya Paşa Köşkü Yatla Görülebilir mi?
Yusuf Ziya Paşa Köşkü, İstanbul Boğazı'nın Avrupa yakasında, Rumelihisarı ile Baltalimanı arasında ve Fatih Sultan Mehmet Köprüsü'nün kuzeyinde yer alır. Boğaz'ın bu bölümünden geçen yat turlarında yapının dış cephesi denizden görülebilir.
Denizden bakıldığında köşkün kırmızı tuğlalı cephesi, kuleyi andıran bölümleri ve yamaç üzerindeki yüksek konumu dikkat çeker. Kıyıdan yukarıya doğru yükselen yerleşimi, yapının çevresindeki ağaçlar ve diğer binalarla ilişkisini de ortaya koyar.
Karadan bakıldığında köşkün farklı cepheleri ve mimari ayrıntıları incelenebilirken, denizden bakış yapının Boğaz silüetindeki yerini daha geniş bir açıdan görmeyi sağlar.
Yusuf Ziya Paşa Köşkü, Rumelihisarı ve Baltalimanı kıyılarını kapsayan İstanbul yat kiralama güzergâhlarında görülebilen tarihî yapılardan biridir. Ancak her yat turu bu bölgeye uzanmadığından köşkün görülmesi seçilen rotaya bağlıdır. Denizden görülmesi, müze alanına doğrudan giriş veya kıyıya yanaşma imkânı anlamına gelmez.